Informatiedossier Europese Grondwet/Verdrag van Lissabon

(afgesloten op 18/03/2010)

Ontstaan en ontwikkeling van de Europese Grondwet

• Inleiding: grondwet en/of verdrag ?
• Totstandkoming
• Enkele knelpunten bij het ontstaan van de Europese Grondwet

• Inleiding: grondwet en/of verdrag ?
  De Europese leiders hebben op 29 oktober 2004 een document ondertekend dat het ijkpunt zal vormen voor de Europese staatsinrichting van de komende decennia. Het document heeft de enigszins dubbelzinnige titel "Verdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa". Dat leidt tot de vraag of we hier te maken hebben met een grondwet of met een verdrag ?
   
  Een grondwet omvat de grondbeginselen van een staat of een groep staten. Hierin worden verschillende kwesties behandeld. Hoe functioneren de instellingen? Hoe is de macht verdeeld? Welke middelen zijn er om beleid uit te voeren? Welke waarden willen we verdedigen? Welke grondrechten hebben burgers?
   
  In feite is de Europese Grondwet zowel een verdrag waarop het internationale recht van toepassing is als een grondwet, omdat zij grondwettelijke karakteristieken vertoont. (¹)
   
• Totstandkoming
  In 2000 werd in de Franse badplaats Nice het startsein gegeven voor grootschalige hervormingen van de Europese verdragen. De uitbreiding van de Europese Unie met twaalf nieuwe lidstaten stond voor de deur en het huidige Europese bouwwerk behoefde een grondige renovatie.
  In een Verklaring over de Toekomst van de Unie werd overeengekomen om binnen enkele jaren een Intergouvernementele Conferentie (IGC) te organiseren om zo'n renovatie te regelen.
  
  Ruim één jaar later stelden de verzamelde regeringsleiders van de EU zich in Laken de vraag of "een vereenvoudiging van de bestaande verdragen op termijn niet zou kunnen leiden tot het aannemen in de Unie van een constitutionele tekst. Wat zouden de basiselementen kunnen zijn van zo'n grondwet? De waarden die de Unie koestert, de fundamentele rechten en plichten van de burger, de verhouding van de lidstaten in de Unie?"
  
  Voor het onderzoek naar die vragen werd de Europese Conventie ingesteld. Deze denktank vergaderde van februari 2002 tot juli 2003. Niet alleen werd al vrij vroeg duidelijk dat een constitutionele tekst mogelijk was, de Conventie begon daadwerkelijk een ontwerp voor een dergelijke tekst te schrijven. Het eindresultaat was klaar op 18 juli 2003.
  De regeringsleiders en staatshoofden van de 25 lidstaten van de Europese Unie bespraken de ontwerpgrondwet in het kader van de Intergouvernementele Conferentie (IGC), die duurde van 4 oktober 2003 tot 18 juni 2004. De ontwerpgrondwet van Giscard d'Estaing werd op tal van punten gewijzigd.
  
  De ceremoniële afsluiting van de IGC vond plaats op 29 oktober 2004, toen alle Europese leiders in Rome bijeenkwamen om hun handtekening te zetten onder de definitieve Europese Grondwet.
  De Europese Grondwet treedt in werking als de 25 parlementen van de EU-lidstaten het verdrag bekrachtigen. Hiervoor stelt de Europese Grondwet een termijn van twee jaar: de ratificatie moet afgerond zijn op 1 november 2006 (artikel IV-447). In een aantal landen zal deze parlementaire behandeling worden voorafgegaan door een referendum. (²)
   
  Meer over de totstandkoming van de Europese Grondwet:
  • Geschiedenis van de ontwerpgrondwet
  • Ontstaan en ontwikkeling van de grondwet (Pdf, 46 kb, nieuw venster)
  • De weg naar de grondwet (Pdf, 57 kb, nieuw venster)
  • Tijdpad
  • Towards the constitution. Historical overview table
    From the "Declaration on the Future of the Union" 2000 in Nice to the signature of the Constitution on 29 October 2004 in Rome: A short overview on the process of elaborating the constitutional Treaty
  • Europese Conventie
    De officiële site van de Europese Conventie.
  • The Making of Europe's Constitution/Stuart, Gisela. -
    London: Fabian Society, 2003. - iv, 136 p. - ISBN 0-7163-0609-3.
    • Samenvatting
    • Volledige tekst
  
   
• Enkele knelpunten bij het ontstaan van de Europese Grondwet
  • Moeten ook levensbeschouwelijke en/of godsdienstige elementen opgenomen worden in de Europese Grondwet ?
    De inleiding van de grondwet bevat enkele paragrafen over de Europese culturele, religieuze en humanistische waarden. Over het al dan niet vermelden van 'God' in de Grondwet rezen nogal wat discussies.
    • God in de grondwet
    • Quelles valeurs fondatrices pour la constitution Européenne ?
      Themanummer van La Revue Nouvelle, 2003, nr. 1-2 (jan-feb.). - 106 p.
    • Gods geest zweeft over Europese Grondwet. EVP wil ook religieuze waarden in EU-grondwet/Jan De Volder
      in : Tertio, 2002 nr. 147(4 dec.), pag. 5
    • Levensbeschouwelijk debat over EU-grondwet. Tegenaanval op artikel 51/Jan De Volder
      in : Tertio, 2003 nr. 197(19 nov.), pag. 7
  
   
  • Hoe constitutioneel en legitiem is de Europese Grondwet ?
    • Hoe constitutioneel is de Grondwet voor Europa ?/R. Barents
      in : SEW: tijdschrift voor Europees en economisch recht, 2004 nr. 1(jan.), pag. 2-17
    • Naar een Europese constitutie?/F. Bolkestein
      In: "Bijdragen aan een Europese Grondwet. Staatsrechtconferentie 2000"/Onder red. van A.K. Koekoek, met bijdragen van E.M.H. Hirsch Ballin, F. Bolkestein, Walter van Gerven e.a.- Deventer: Tjeenk Willink, 2000. - VIII, p.21 - 26 - ISBN 90 271 5259 4. - Plaatsingsnummer in de Informatheek : 261 G KOEK 2000
    • Een 'Bill of rights' voor de Unie/K. Lenaerts en E. De Smijter
      In: "Bijdragen aan een Europese Grondwet. Staatsrechtconferentie 2000"/Onder red. van A.K. Koekoek, met bijdragen van E.M.H. Hirsch Ballin, F. Bolkestein, Walter van Gerven e.a.- Deventer: Tjeenk Willink, 2000. - VIII, p. 107 - 138. - Plaatsingsnummer in de Informatheek : 261 G KOEK 2000
    • "De idee van een Europese Grondwet in het kader van de legitimiteitsproblematiek van de Europese Unie". Verhandeling aangeboden tot het verkrijgen van de graad van Licentiaat in de Politieke Wetenschappen door Valérie Pattyn. - Leuven : KUL, 2003. - 106 p. - Plaatsingsnummer in de Informatheek : 260 G PATT 2003
      • Samenvatting
      • Inhoud