logo Vlaams Parlement

Philip Aguirre y Otegui
Yves Beaumont
Charif Benhelima
Fred Bervoets
Guillaume Bijl
Dirk Braeckman
Koen Broucke
Jan Burssens
Jan Carlier
Chantal Chapelle
Laurent Cruyt
Walter Daems
Bert De Beul
Felix De Boeck
Berlinde De Bruyckere
Gilbert Decock
Raoul De Keyser
Peter De Koninck
Ronny Delrue
Gaston De Mey
Denmark
Eddy De Vos
Sam Dillemans
Hugo Duchateau
Fred Eerdekens
Jan Fabre
Filip Francis
Vic Gentils
Jef Geys
Geert Goiris
Ado Hamelryck
Hugo Heyrman
Luc Hoenraet
Philip Huyghe
Renaat Ivens
Irene Judong
Marie-Jo Lafontaine
Jozef Legrand
Charlotte Lybeer
Pol Mara
Joris Minne
Panamarenko
Luc Peire
Joaquim Pereira Eires
Rik Poot
Arne Quinze
Roger Raveel
Pjeroo Roobjee
Paul Sochacki
Piet Stockmans
William Sweetlove
Gilbert Swimberghe
Yvan Theys
Monique Thomaes
Narcisse Tordoir
Guy Van Bossche
Camiel Van Breedam
Hans Vandekerckhove
Philippe Vandenberg
Koen van den Broek
Marc vanderleenen
Ludwig Vandevelde
Rinus Van de Velde
Maxime Van de Woestyne
Fik van Gestel
Paul Van Gysegem
Paul Van Hoeydonck
Jan Van Imschoot
Anne-Mie Van Kerckhoven
Dan Van Severen
Hilde Van Sumere
Pieter Vermeersch
Mark Verstockt
Liliane Vertessen
De Planeet door Paul Van Hoeydonck

Paul Van Hoeydonck


° Antwerpen, 1925
Woont en werkt in Wijnegem

 
www.paulvanhoeydonck.com
 
De Planeet
1993
brons
diameter 60 cm

 

Op de eerste verdieping van het Vlaams Parlementsgebouw is het dagelijks bestuur van het parlement gevestigd. Centraal liggen twee vergaderzalen, de Bureauzaal en de Rik Wouterszaal. Deze laatste doet dienst als ontvangstruimte voor prominente bezoekers uit binnen- en buitenland. Bij bijzondere gelegenheden wordt de middenwand tussen beide zalen opengeschoven om één imposante ruimte te creëren.

In de Bureauzaal hangt het kunstwerk Vlaanderen in de wereld van Hugo Duchateau. In de Rik Wouterszaal kijkt Vlaanderen nog veel verder buiten zijn grenzen, want er bevinden zich drie kunstwerken van Paul Van Hoeydonck, die samen kunnen worden gezien als een uitbeelding van ‘Vlaanderen in het universum’.

Als voor één kunstenaar de stelling geldt dat hij ‘wars van alle kunststromingen zijn eigen weg is blijven bewandelen’, dan is het wel Paul Van Hoeydonck. Meer dan eens kwam hij zelfs regelrecht in aanvaring met de gevestigde kunstscène. Dit kwam vooral doordat de kunstwereld er na de Tweede Wereldoorlog voor terugdeinsde het grote verhaal van zijn tijd uit te beelden, terwijl Paul Van Hoeydonck dat zeer uitdrukkelijk wel verkoos te doen. Dat grote verhaal is volgens hem de ruimtevaart. Van Hoeydonck gaat ervan uit dat historici uit de verre toekomst op de twintigste eeuw zullen terugblikken als de meest cruciale periode in de ontwikkeling van de mensheid, omdat toen de eerste ruimtereizen plaatsvonden. Hij vindt het dan ook ondenkbaar dat daarvan in de kunstgeschiedenis niets terug te vinden zou zijn.

Tijdens zijn artistieke carrière, die hij begon als schilder, heeft Van Hoeydonck zich de meest uiteenlopende assemblage- en beeldhouwtechnieken eigen gemaakt. Meestal gebruikt hij materialen die men met de moderniteit van de ruimtevaart associeert, zoals polyester, aluminium en plexiglas. Maar op het einde van de jaren zeventig raakt hij getroffen door de klassieke schoonheid van brons, een metaal dat de tand des tijds kan trotseren. Juist daardoor leent het zich uitstekend voor de uitbeelding van de oneindigheid van het heelal.

De Planeet in de Rik Wouterszaal is een aan het plafond opgehangen massieve bronzen bol van 350 kg. De gladde uniformiteit van de glanzende oppervlakte wordt doorbroken door uitstekende rails, letterlijke ‘sporen’ van menselijke bedrijvigheid. Het kunstwerk krijgt een tijdloos karakter door de futuristische ruimte-exploratie uit te beelden in een materiaal met een uitgesproken retrokarakter. De bronzen planeet herinnert aan de mechanische afbeeldingen van het zonnestelsel in astronomische klokken. Ook roept hij de 19de-eeuwse sfeer op van SF-pionier Jules Verne. Waarmee Van Hoeydonck aantoont dat de fascinatie voor het buitenaardse van alle tijden is, en zeker in het tijdperk van de ruimtevaart een vanzelfsprekend thema is voor de kunst.


 
 
 
Stargazers door Paul Van Hoeydonck
Stargazers
1995
brons, wit geverfd
120 X 50 X 40 cm en 25 X 60 X 25 cm

 

Paul Van Hoeydonck heeft de laatste halve eeuw een bijzonder omvangrijk oeuvre gecreëerd rond één centraal thema: de ruimtevaart. Of liever, het avontuur van de mens in de ruimte, want het is de mens die heel uitdrukkelijk de centrale rol krijgt toebedeeld in zijn humanistische ‘Space Art’. Technologische hoogstandjes of ontmoetingen met aliens laat de kunstenaar over aan de populaire sciencefiction. Hem interesseren vooral de consequenties van de kolonisatie van de ruimte voor het leven van de kolonisten.

In het algemeen ziet hij gunstige effecten: ruimte-exploratie als ultieme oplossing voor de overbevolking van de Aarde, waarbij de totaal nieuwe uitdagingen en de gigantische verruiming van de horizont de huidige conflicten zo futiel doen lijken dat ze zullen verdwijnen. Van de andere kant kunnen de extreme levensomstandigheden op andere planeten en de integratie tussen organische en artificiële intelligentie het einde inluiden van de mensheid zoals we die kennen. Het kan dan ook geen kwaad te waarschuwen voor de uitwassen die dit kan opleveren.

De kosmische mens, de mens aangepast aan het leven buiten zijn moederplaneet, nam in de evolutie van het werk van Van Hoeydonck vele gedaanten aan: er waren ‘astro’s’, ‘mutanten’, ‘cyb’s’, ‘bio’s’, enzovoort. De Stargazers uit 1995 zijn – letterlijk vertaald – wezens die naar de sterren turen. Met hun bizarre lichaamsbouw en mechanische onderdelen zijn het gemuteerde mensen, die zijn aangepast aan het leven op een andere planeet, wellicht een wereld waar de zwaartekracht en de atmosfeer grondig verschillen van de aardse. Misschien turen ze wel naar de sterren omdat ze zich ervan bewust zijn dat hun oorsprong daar ligt.

De twee beelden zijn vervaardigd uit brons, dat Van Hoeydonck deels met windels heeft omzwachteld. Het geheel is in helder wit overschilderd. Wit is de fetisjkleur van Van Hoeydonck. Voor hem is niet het bedrukkende zwart van de lege ruimte, maar wel het schitterende wit van de melkwegstelsels dé kleur van de kosmos.

Paul Van Hoeydonck haalt het brons dat hij in zijn recenter werk vaak aanwendt, van schroothopen. Vaak zijn er nog mechanische structuren in terug te vinden die perfect bruikbaar zijn als onderdelen van cybermensen. Overigens is het een zware fysieke arbeid om deze onderdelen te vergaren. Van Hoeydonck houdt er echter aan alle arbeid die aan zijn creaties te pas komt, zelf te verrichten. Het gaat soms om loodzwaar en risicovol werk, zoals lassen, chroom versnijden en schokbrekers hechten. Daarmee kiest Van Hoeydonck impliciet stelling tegen de conceptuele kunst, waarin de kunstenaar hoofdzakelijk het denkwerk aanlevert.


 
 
 
The Fallen Astronaut door Paul Van Hoeydonck
The Fallen Astronaut
1971
aluminium
9 X 2 X 2 cm

 

Het enige kunstwerk dat ooit onze planeet heeft verlaten, is van Vlaamse makelij. Het is te bewonderen in de Hadley-bedding op het Maanoppervlak, al moet je daarvoor eerst de slordige 380.000 kilometer overbruggen die de Aarde van haar satelliet scheidt. Dichter bij huis heeft een replica van het kunstwerk een plaats gekregen in de Rik Wouterszaal in het Vlaams Parlement.

Op 2 augustus 1971, bij de laatste ruimtewandeling van de Apollo 15-missie, legde astronaut David Scott het beeldje The Fallen Astronaut van de Antwerpse kunstenaar Paul Van Hoeydonck op de maan neer. Deze unieke kunsthappening was het gevolg van een ontmoeting tussen Scott en Van Hoeydonck op een diner. De astronaut was ervan op de hoogte dat de kunstenaar ruimtevaart als thema gebruikte en samen besloten ze om een beeldje naar de maan te brengen. Een praktische voorwaarde was wel dat het beeldje tegelijk uiterst licht en bijzonder duurzaam zou zijn. Vandaar de geringe afmetingen en het gebruik van aluminium.

Bij het kunstwerk plaatste David Scott een bordje met de namen van alle astronauten die sinds het begin van de bemande ruimtevaart waren overleden. Dit verklaart de titel The Fallen Astronaut. Het gaat om Theodore Freeman, Charles Bassett, Elliott See, Gus Grissom, Roger Chaffee, Edward White, Vladimir Komarov, Edward Givens, Clifton Williams, Yuri Gagarin, Pavel Belyayev, Georgi Dobrovolski, Viktor Patsayev en Vladislav Volkov. De volgorde is die van hun overlijdensdatum.

Opmerkelijk is wel dat de Amerikaan Scott zo uitdrukkelijk zijn Russische collega’s bij de hulde heeft willen betrekken. In een tijd dat de koude oorlog in volle hevigheid woedde, was dit niet evident, en zeker niet in de ruimtevaart, die hét symbolische strijdtoneel van deze oorlog vormde. De astronaut en de kunstenaar hadden echter een veel hoger doel voor ogen: het eerste kunstwerk buiten de Aarde moest een hulde zijn aan àlle inwoners van onze planeet. The Fallen Astronaut is daarom meer dan een astronaut. Door de bewust gekozen afwezigheid van geslachtelijke of raciale kenmerken is het een universele mens.

De historische waarde van het eerste kunstwerk op de Maan kan nauwelijks worden overschat. Maar hoe zit het met de replica’s, zoals die in het Vlaams Parlement? De waarde hiervan is sterk afhankelijk van het totale aantal exemplaren en van de erkenning die de kunstenaar er zelf aan geeft. Precies op dat vlak bestaan er nogal tegenstrijdige berichten. Op de internetencyclopedie Wikipedia is alleszins een handgeschreven brief te vinden waarin Van Hoeydonck uitdrukkelijk verklaart dat er slechts dertien gesigneerde exemplaren in de wereld zijn verspreid. Ook het exemplaar in het Vlaams Parlement komt expliciet in die brief voor.